9 OCTOBER 1777

donderdag den 9  bleven rondsom vergelegen botaniseren. sag een grote copere capel op de schapenberg. dog konden hem niet krygen doordien in een gat kroop. hy was omtrent de vyf voet lang en bruin geel van couleur, hy word voor een van de vergiftigste in dit land gehouden vongen enige fraaje hagedissen, en planteden enige fraaje wilde bloemen in de waals tuin, om voor ons te bewaren. passeerden doordien het nu en dan regende de tyd met een bonte bok te meten dewelke dit niet dan met geweld verdroeg, schoon hy zo tam was dat hy ons naliep en onder de papieren ging snuffelen, zynde de wilde bontebokken die in troppen niet ver van de rivier zonder ends lopen, zeer wilt.

10 OCTOBER 1777

vrydag den 10  bleven om het slegte weer om vergelegen wandelen, gingen op de schapenberg, een uit de grote keten bergen ten westen springende hoge rug, op de welke de wind zo sterk woey dat wy nu en dan byna niet staan konden, waayende de forsse winden in dit land nooyt gestadig dog met tussenposingen, door het gebergte ver oorsaakt

11 OCTOBER 1777

sat den 11  konden [om?] het betrokke weer onse reis rondom hanglip niet vervorderen. dog gingen na de louwrens rivier en van daar langs strandt naar het binnenste der baay.

dit hottentots holland is een kom door de grote keten bergen ten oosten geformeert, ten noorden door de helder berg een ten westen uitspringende tak

Maat van een hiergenaamde bonte bok die uitgetekent heb zynde een van het vrouwelyk geslagt en nog niet volwassen, zynde gepasseerde september een jaar oud geweest, omtrent 25 uur oost van de Caap(geworpen). hy had geen lange hairen aan de knie der voorbenen, hy hadde traangaten (larmiers) negen ringen om het laagste der hoorens. dog de negende onder het hair.

                                                    voet rynlands                        voet  duimen  

lengte van snuit tot het begin der staart                 4 -                               5 - 1/4

lengte van syn kop                                              1 ­                               2 - 1/4

lengte van syn horens                                          0 -                                10 - 1/2

distantie tussen de horens boven aan                    0 -                                5 - 1/2

tussen de horens by de basis                               0 -                                0 - 7/8

lengte van de ooren                                              0 -                                6 - 1/2

hoogte van vooren                                                2 -                                10 - 1/2

hoogte van agteren                                              2 -                                10 - 0

lengte van de staart die wit is, onder met swarte

tamelyk lange hairen aan de buiten zyde beset      1 -                                0 - 1/2

lengte van syn nek                                               1 -                                0 - 1/2

dikte agter zyn voorpoten                                      3 -                                0 - 1/2

voor zyn agterpoten                                              3 -                                0 - 1/2

dikte van de nek agter de ooren                             1 -                                3 - 3/4

dikte van de kop agter de hoorens                          1 -                                7 - 0

distantie tussen de ooren en horens                       0 -                                2 - 3/4

tussen de horens en oogen                                   0 -                                2 - 0

lengte van de snuit tot de oogen                            0 -                                7 - 1/2

omtrenk van een hooren by de basis                      0 -                                5 - 1/4

veel rosse swarte gryse hairen omtrent drie duim lang rond de onderlip en enige weinige rond de bovenlip.

                                         Smorg:

de 9  betrokke lugt thermometer om 8 uur 56 z w labbere

om 3 uur agterm: regen lugt

58 1/2 frisse z w wind regen in de bergen ook in de laagte

tegen den avond sterke z oost.

                                         Gr

den 10  thermometer om 8 uur [s'morgens] 56 Continuerende sterke z oost wind met regen buyen, dik betrokken op de bergen dog meest heldere sonneschyn in de laagte

om twe uuren 61 thermo:

forsse z o met regenvlagen op en omtrent het gebergte.

den 11  thermometer om 8 uur Smorg: 57-1/2 het water van de lourens rivier sakte de peil tot 3-1/3 Linie.

thermometer smiddags 66 mooy weer

z o dog de wind is van de nagt na 12 uur wat gaan bedaren, nog betrokken in en op het gebergte z o wind dog niet sterk

ten zuiden door de voornoemde schapenberg, schoon er enige plaatsen agter dezelve na baay fals leggen dus liever, ten zuiden door baay fals ten westen ziet men door de grote vlakte het tafelgebergte

dit districkt is omtrent vier uur diameter heeft 11 plaatsen, waar van enigen seer fraay, dog by het gebergte te veel water, dus kout in de winter; zynde de saison omtrent twe weken laater als aan de caap, het levert koorn, zeer goede vrugten, en op enige plaatsen goede wyn. de ooste en zuidooste winden waayen hier vehement nogtans groeyd de Campher boom en eik ten noorden van de schapenberg op vergelegen zeer welig, men zou kunnen proberen om er meer nut van te trekken. dit vergelegen was de plaats van de gouverneur van der stel en is nu zeer in verval. dog zeer vermakelyk door het veele lommer, zynde de tuin vol allerley soort zeer goede oranges

verder leven de inwoonders van hottentots holland, van landbouwen wynplanten, vrugten, vissen en kalk van kalkklippen, die by het strand gevonden worden, te branden.

van de mond der louwrens rivier tot in de hoek van de baay tegen het gebergte is de distantie twe uuren, vindende men nog vier riviertjes die uit hottentots holland in zee loopen, er men in de hoek, de conbuis genaamt komt, het strand is vlak dog begint iets agter de louwrens rivier met laage klippen te worden, en schiet z o op, hier brandt het sterk vooral tegen de zogenaamde franse baay over zynde een uur van de combuis, deze baaytjes, [?] als hexe, franse, lange etc zyn niets als plaatsen zonder klippen by strand daar de boeren hunne zegen trekken, hietende deze gansche streek de vishoek, en kan er om de branding geen schuit van buiten als in extra stil weer en zee aankomen dog in de hoek de combuis zou zulks gemakkelyk kunnen geschieden, dog wie zou zig zo ver willen risqueren, voor een op komende wind. na alles naauwkeurig bezien te hebben keerden tegen avond naar vergelegen te rug.

12 OCTOBER 1777

zondag den 12  naar onse paarden en baggagie over hottentots hollands Cloov, het wagenpad dat oostwaards aan over de grote keten bergen alhier loopt en het welke redelyk gemakkelyk binnen twe uren kan gepasseert worden, naar een plaats de Cromme rivier genaamt, gezonden te hebben, reden wy naar de voornoemde Combuis of binnenste hoek van baay fals, geaccompagneert door een bastert hottentot, en eene martinus van coppen, een smit die met ons mede wilde gaan, hebbende wy enige proviand daar ieder wat van droeg, wy vonden het strand direct van de Combuis af steil en klippig, so dat wy redelyk hoog langs het gebergte over een vee pad reden moetende hier en daar by al te grote steiltens afstappen

om 5 uur smorg:

termometer 45 gr         kout      Stil mooy helder weer.

de hr patterson ergens anders naar toe ziende reed tegen een grote lucadendron, en zyn paard jong en dom zynde ging door zo dat hy een swaare val deed vlak op zyn gezigt leggende een tyd lang onbeweeglyk, naar hem opgeholpen te hebben, vonden ik hem wel wat gekneusd dog niet gevaarlyk, zo dat wy naar een poos onse weg vervorderden een weinig daarna viel het paard weer met hem byna agter over, gelukkig in een bos, anders zou hy de steilte afgevallen en te pletter in zee gestort zyn, wordende de steilte hier dieper, naar de eerste hoek in twe uren omgekomen te zyn wierd het pad beter dog het strand even steil, en wy arriveerden alwaar de steenbraasens rivier in zee loopt, hier kon men ommogelyk verder ryden, dies wy de paarden met een daar toe medegenomene slaaf en enen nieuwenhuis te rug zonden, marcherende naar het dal daar die rivier dewelke agter de hottentots hollands cloov ontspringt, z en zw door het gebergte lopende west in baay fals loopt omtrent, twe uren ten zuiden de Combuis.

dit riviertje swelt sterk en is impassabel in regen en heeft zig een Cloov 40 a 50 passen breed door de rotsen aan het strand gebaand. of liever daar gevonden. wy vonden het dal vol ronde gladde Grote keyen, en zaagen enige oude en jonge baviaanen, zig by een waterval alwaar wy passeren moesten, zig vermaaken, wy deden er een schoot naar waarna zy met een groot geschreeuw de vlugt naamen.

over de klippen by deze kleine val, over de rivier geklouterd zynde, klommen wy de andere oever op, en probeerden aan zee om met de hoek te vissen, alzo men hier van de grootste roman in overvloed zegt te zyn, dog geen vangende uit hoofde van het hobbelige water, vervolgden wy na iets gegeten te hebben onze reis zuid aan. alhier begonnen wy by vreeselyke steiltens te koomen, daar wy op zommige plaatsen tot op twe passen En digter by moesten passeren, hebbende niets als kleine struiken om ons aan vast te houden, zo dat in cas van uitglippen men onvermydelyk te pletter moesten vallen dog dit was maar in drie plaatsen, zynde het overige wel gevaarlyk dog niet zo erg, aan deze plaatsen komende dient men zo hoog na de kransen toe te klimmen als mogelyk is, alzo om laag het gebergte in gezonken zynde, die grote

om 12 uur thermometer 64 gr      mooy helder stil weer

steiltens en kelders maakt. hier zag ik duidelyk hoe het koomt dat aan baayen en in valeyen de stratas der rotsen schoon paralel tot malkander, schuins of wel regt op staan niet voorover geboogen dog door instorting of drukking zo geperst dat de buitenste zyde naar de zee om hoog of schuins staat natuurelyk gevolg ener instorting. deze naturelyke pilaren formeerden hier en daar als boogen, daar een schuit tussen door zou kunnen, de rotsen dezer bergen leggen van buiten te zien confuus door een met punten en klooven, zelfs aan de voet met weinig aarde bedekt, nogtans daar met gras en enige planten, dog niet veele, meest lucadendrons, crisantimums en ixiaas hier en daar in de Clooven, daar wy door moesten vonden wy tamelyke hooge bomen, eunona Capensis [casinia hileria lucida], en omtrent vier uuren z oost aan gaande vonden wy een groote inham of baay in het midden met een laag zand strant zonder rotzen

ik noemde dezelve plettenbergs baay naar de Edele heer gouverneur, aan ieder zyde van het strand liep een klein riviertje dat van de heuvels kwam, leggende de bergen hier verder van zee, dit zand strant duurde omtrent een half uur, waarna wy weder op de klippen, dog ronde gladden die aan strand lagen moesten gaan.

deze baay formeerde een halve cirkel open ten w n westen. wy vonden er geene fraaye schelpen dog van planten enige fraaye gehistas en geraniums en een fraaye erica; aan de zuid punt der baay gekomen zynde kwaamen wy de zon al onder zynde by een klip daar wy een kleine doorsypering van water vonden, en de overblyfsels van het leger en maaltyd zynde schelpvis, van een weggelopen Slaaf, heb beide wy ook de oude voetstappen van een blootsvoets lopend mensch gevonden; hier verkoos men de nagt te passeren doordien de donker aankwam en men niet wist of wy hier digt by beter water zouden bekomen, dog ik proponeerde nog iets verder te gaan om beter water te hebben. dus de berg weer opstygende marcheerden wy nog een half uur, waarna wy in een cloof goed water en een goede leger plaats vonden, hier maakten wy vuur braaden carbonade aan houte speetjes en passeerden den nagt slapende agter een klip met een goed vuur voor ons, de z o begon weer wat op te waayen, en het was koel, dog myn schotse mantel, die daags opgerold

om zes uur avons thermometer 52 g  fris z o    koel weer  maneschyn.

op schouder droeg, was van excellent gebruik.